NIEUWEGEIN - Volgens een recent onderzoek van Trouw heeft één op de vijf kerken in Nederland zijn religieuze functie verloren. Van de bijna 6900 kerken hebben 1400 gevallen een nieuwe functie gekregen. De kerkbanken maken plaats voor eettafels, fitnessapparaten of andere doeleinden. De vraag is nu hoe lang het duurt voordat dit verschijnsel ook in Nieuwegein zal landen. “Ik herken de leegloop in mijn omgeving,” aldus Fred Blokhuis.

Fred Blokhuis is predikant bij de Ankergemeente. In 2010 kreeg hij beroep en sindsdien leidt hij bij deze ruim vijfendertigjaar oude gemeente de dienst. Samen met de protestantse gemeente De Rank maakt de Ankergemeente gebruik van het gelijknamige gebouw, gelegen aan de Lupinestraat. Ze zijn geen eigenaren van het gebouw. In De Rank zit ook een damvereniging, een geneeskunde-praktijk en meer activiteiten.

“De Ankergemeente is opgericht door een hele jonge club. Eigenlijk zijn wij dit nog steeds”, begint Blokhuis. “Wij hebben niet veel tradities en we geven men niet het gevoel dat ze vast zitten bij ons. Ik herken de kerkleegloop, maar dit is bij ons niet het geval. Dit vindt eerder plaats bij de landelijke grote kerken. Denk aan de Rooms-Katholieke kerken en de Protestantse Kerk Nederland. Ook in Nieuwegein vindt dit plaats. De diensten van deze kerken bevatten meer liturgie, zijn erg maatschappelijk betrokken en timmeren minder expliciet-christelijk aan de weg.”

“Wij zijn daarentegen jonger en leggen meer de focus op Jezus. We zingen meer en zijn explicieter over het evangelie. Bij De Rankgemeente, die ook in ons gebouw zit, zie je meer vergrijzing. Er komen wel eens leden naar onze kerk toe die misschien bij De Rank wat missen.

“Het onderzoek van Trouw noem naast vergrijzing het achterstallig onderhoud van de kerken als voornaamste probleem. Ook dit moet vooral het geval zijn bij de grote gevestigde oudere kerken. Maar ook hier speelt vergrijzing een grote rol. Veel vijfenzestigplussers moeten deze kerken draaiende houden. In sommige kerken zelfs zeventigplussers. Dit gaat een probleem geven. Geld is hier niet het grootste probleem, maar eerder mankracht en energie. De vitaliteit verdwijnt.”

“Ik denk dat wij de snelst groeiende kerk in Nieuwegein zijn. Mensen voelen zich hier snel thuis. De liederen zijn in hun taal en niet zo hoog-liturgisch. Wij spreken het evangelie in de taal van vandaag. Jong trekt daarbij jong aan. Ik heb in deze negen jaren bij de Ankergemeente nog geen tien begrafenissen meegemaakt. Onze gemiddelde leeftijd zal daarbij niet ver boven de dertig zitten.”

Blokhuis denkt vooral dat de positie van de kerk aan het verplaatsen is. “De jongeren gaan niet minder naar de kerk, maar de kerk speelt wel een kleinere rol in hun geloof. Vroeger was een kerk heel belangrijk. Het was the place to be. Het was de plek waar je uitging. Je ontmoette je er je vriendin of vriendje, je had er een vereniging. Het leven raakt nu gefragmenteerd. Jongeren hebben nu zoveel keuzemogelijkheden dat de kerk slecht een onderdeel is geworden. De jongeren zijn niet veel minder gelovig, maar de positie van de kerk is veranderd. Het uitgaansleven, digitale vriendschappen en dergelijke zijn nu veel groter geworden. Ook christelijke activiteiten vinden niet altijd meer plaats in de kerk.”

“Ik vind dit eigenlijk wel een gezonde ontwikkeling. De kerk is niet meer dat ene gebouw, maar nu meer een vierentwintig-zevengemeenschap. De kerk is overal! Het hoeft niet aan een gebouw verbonden te zijn. Misschien is de kerk wel vitaler dan ooit, alleen minder zichtbaar. Mensen vinden elkaar nu doordeweeks. Wellicht worden oude kerkgebouwen nu omgebouwd tot bioscopen of restaurants, maar dit hoeft niet veel te betekenen voor de kerkgemeenschap.”

“Sterker nog, wijzelf groeien een beetje uit onze kerk en zijn aan het nadenken over een nieuwe plek. Hierbij valt ons op dat kerkgebouwen ook steeds meer verdwijnen in het straatbeeld met andere gebouwen. Deze integratie vind ik eigenlijk best een mooie ontwikkeling. We moeten niet te veel hameren op een groot prominent kerkgebouw. We mogen van mij meer laten zien dat liefde ons woord is! Ik heb zelf ook geen zwart pak aan. Als ik mensen vertel dat ik van een vrolijk gereformeerde kerk afkom vinden mensen dit ook niet gek. Ze zeggen dan al snel dat ze het aan mij kunnen zien.”

“Tijdens het ontbijt of de lunch met ander voorgangers praten we makkelijk over het onderwerp van kerkleegloop. Hier worden ook onze zorgen uitgewisseld. De Rankgemeente heeft wel last van leegloop. Nadat bijvoorbeeld op afgelopen oudejaarsavond onze dienst was afgelopen, liep de kerk leeg. Na ons was toen de andere gemeente. We zagen dat er maar tien mensen stonden te wachten aan de bar. Dit was natuurlijk een beetje pijnlijk. We vroegen toen waarom ze volgend jaar niet gewoon naar ons toe kwamen.”

Over de vraag of een kerkgebouw elke andere functie kan aannemen is Blokhuis heel open. “Ik zou hier geen grens in kunnen trekken. In Zuid-Spanje heb ik een kerk gezien die ooit is omgebouwd tot moskee, en later weer tot kerk. Dit ligt misschien wat gevoelig, maar ik zou verder niet iets kunnen bedenken wat ik zou verbieden. Een sportschool mag er voor mij geplaatst worden. Ook religieuze beelden mogen hierbij van mij blijven hangen. Het enige wat wellicht verdwijnt door de religieuze functie is de invloed die een kerk heeft op een omgeving. Mensen komen hier graag samen en deze sfeer merk je. In Nieuwegein is dit echter niet snel het geval. Deze stad blijft een bij elkaar geraapte moderne omgeving. We hebben wel eens een barbecue georganiseerd, maar zo’n grote invloed hebben wij niet op ons omgeving.”

“Of de technologie een grote rol zal spelen in deze ontwikkeling? Zeker. De digitale kerk zal ongetwijfeld een grote vlucht nemen. Je merkt nu al dat mensen een kerkdienst terugluisteren als het bezoeken van de dienst even niet uitkomt. Wel zou ik het een verarming vinden als een kerk zijn gemeenschapsgevoel zou verliezen. Men sprak ooit al over een ontlijfing binnen de kerk. Dit zou zonde zijn. Ik vind dat je mensen moet kunnen omhelzen, een hand op iemands schouder moet kunnen leggen, of samen moet kunnen wandelen. Dit hoort ook bij God en Jezus. Misschien ben ik ouderwets en zal er later hard gelachen worden om deze opmerking, maar toch zou ik het jammer vinden als deze technologie en deze kerkleegloop het sociaal-menselijke aspect zou overnemen.”